Kanser kolon atau lebih tepat kanser kolorektal, yang merangkumi kanser pada kolon dan rektum, bukan lagi penyakit yang boleh dipandang sebagai ancaman kecil.
Dalam laporan terkini Registri Kanser Kebangsaan Malaysia bagi 2017 hingga 2021, Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) menyatakan kanser kolorektal merupakan kanser paling lazim dalam kalangan lelaki Malaysia.
Lebih membimbangkan, insidennya meningkat mengikut usia dan peningkatan kadar turut dilihat dalam semua kumpulan umur bagi tempoh tersebut.
Data lebih baharu daripada GLOBOCAN 2024 menganggarkan Malaysia merekodkan 7,693 kes baharu kanser kolorektal dan 3,726 kematian dalam setahun. Daripada jumlah kes baharu itu, 4,253 melibatkan lelaki, bersamaan 16.4 peratus daripada semua diagnosis kanser lelaki. Angkanya hampir menyamai kanser paru-paru yang mencatatkan 4,344 kes lelaki.
Tiada satu faktor tunggal yang boleh menerangkan kedudukan tinggi kanser kolorektal dalam kalangan lelaki. Namun, gabungan usia, gaya hidup, pemakanan, berat badan, tabiat merokok serta faktor genetik memainkan peranan dalam meningkatkan risiko.
KKM menyatakan sebahagian besar beban kanser kolorektal berkait dengan faktor gaya hidup yang boleh diubah.
Pelan Strategik Kanser Kolorektal Kebangsaan turut mengetengahkan berat badan berlebihan, ketidakaktifan fizikal dan pengambilan alkohol sebagai antara faktor yang boleh dicegah. Satu kajian Malaysia yang dirujuk KKM menganggarkan kira-kira 18 peratus kes kanser kolorektal mungkin boleh dicegah melalui langkah pencegahan berkaitan faktor boleh ubah.
Analisis global IARC 2024 pula menunjukkan bukti kukuh bahawa merokok, pengambilan daging merah atau daging diproses, alkohol dan berat badan berlebihan meningkatkan risiko kanser kolorektal. Sebaliknya, aktiviti fizikal serta pengambilan makanan seperti bijirin penuh dan serat dikaitkan dengan risiko lebih rendah.
Bukan semua kes berpunca daripada gaya hidup. Risiko menjadi lebih tinggi jika seseorang mempunyai ahli keluarga terdekat yang pernah menghidap kanser kolorektal, khususnya pada usia muda.
KKM mengklasifikasikan individu dengan sejarah keluarga tertentu sebagai kumpulan risiko sederhana atau tinggi.
Sindrom keturunan seperti Familial Adenomatous Polyposis (FAP), Lynch syndrome, Peutz-Jeghers syndrome dan MUTYH-Associated Polyposis turut dikaitkan dengan risiko lebih tinggi.
Jadi lelaki yang aktif bersenam dan menjaga pemakanan sekalipun tidak seharusnya menganggap dirinya bebas risiko jika mempunyai sejarah keluarga yang kuat.
Apa yang turut membimbangkan ialah tahap penyakit ketika diagnosis dibuat.
Menurut data KKM bagi 2017–2021, dalam kalangan pesakit lelaki yang mempunyai maklumat peringkat penyakit, 74.9 peratus didiagnosis ketika sudah berada pada tahap III atau IV.
Kanser kolorektal pada peringkat awal pula boleh hadir tanpa gejala jelas. Apabila simptom muncul, ia mungkin termasuk perubahan tabiat membuang air besar yang berpanjangan, darah dalam najis, pendarahan rektum, sakit abdomen, keletihan, anemia dan kehilangan berat badan tanpa sebab.
Sebab itu menunggu sehingga sakit bukan strategi yang baik.
KKM mengesyorkan individu tanpa gejala berusia 50 hingga 75 tahun menjalani saringan kanser kolorektal menggunakan ujian iFOBT, iaitu ujian bagi mengesan darah tersembunyi dalam najis.
Jika keputusannya positif, pemeriksaan lanjut melalui kolonoskopi diperlukan. Selang saringan semasa ialah setiap dua tahun.
Mereka yang mempunyai sejarah keluarga atau faktor risiko tinggi pula perlu berbincang dengan doktor kerana saringan mungkin perlu dilakukan lebih awal atau menggunakan pendekatan berbeza.
BACA: New Era Masuki Dunia Larian, Perkenal Koleksi RUNNER ERA Untuk Pelari Aktif
Pencegahan tidak memerlukan perubahan ekstrem. Kekalkan berat badan sihat, aktif bergerak dan bersenam secara konsisten, berhenti merokok, hadkan alkohol serta kurangkan daging diproses seperti sosej, bacon dan daging awet. Pada masa sama, tingkatkan pengambilan sayuran, buah, kekacang dan makanan tinggi serat.
Paling penting, jangan tunggu badan memberikan amaran besar sebelum menjalani pemeriksaan.
Kanser kolorektal memang antara ancaman kanser terbesar kepada lelaki Malaysia hari ini. Tetapi sebahagian risikonya boleh dikurangkan, dan peluang untuk menanganinya menjadi jauh lebih baik apabila penyakit ditemui lebih awal.
Sumber: Institut Kanser Negara
