Istilah “penyakit TIGA serangkai” cukup biasa didengar di Malaysia, terutama apabila berbicara tentang kesihatan selepas memasuki usia 30-an dan 40-an. Namun ia sebenarnya bukan nama rasmi bagi satu penyakit tertentu.
Dalam konteks kesihatan tempatan, istilah ini lazimnya merujuk kepada diabetes, tekanan darah tinggi dan kolesterol tinggi. Ketiga-tiganya ialah penyakit tidak berjangkit yang berbeza, tetapi mempunyai banyak faktor risiko yang sama, sering berlaku serentak dan, paling membimbangkan, boleh meningkatkan risiko penyakit jantung serta strok apabila tidak dikawal.
Data Tinjauan Kebangsaan Kesihatan dan Morbiditi (NHMS) 2023 menunjukkan 15.6 peratus orang dewasa Malaysia mempunyai diabetes, 29.2 peratus mengalami tekanan darah tinggi dan 33.3 peratus mempunyai kolesterol tinggi. Malah hampir 2.3 juta orang dewasa di negara ini hidup dengan kombinasi tiga penyakit tidak berjangkit, termasuk sekitar 5.1 peratus yang mempunyai diabetes, hipertensi dan kolesterol tinggi serentak.
Antara sebab utama ialah ketiga-tiga keadaan berkongsi faktor risiko yang hampir sama.
Berat badan berlebihan terutama lemak di bahagian abdomen, kurang aktiviti fizikal, pemakanan tinggi kalori, merokok dan faktor genetik boleh meningkatkan kecenderungan seseorang mengalami lebih daripada satu masalah metabolik.
NHMS 2023 sendiri mendapati 54.4 peratus orang dewasa Malaysia mempunyai berat badan berlebihan atau obes, manakala obesiti abdomen mencecah 54.5 peratus.
Obesiti, khususnya pengumpulan lemak di bahagian perut, berkait rapat dengan rintangan insulin. Dalam keadaan ini, sel tubuh menjadi kurang responsif kepada insulin dan pankreas perlu bekerja lebih keras untuk mengawal gula darah.
Dari masa ke masa, keadaan tersebut boleh menyumbang kepada diabetes jenis 2. Pada masa sama, perubahan metabolik ini juga sering disertai gangguan lipid darah serta peningkatan tekanan darah.
Meta-analisis pada 2026 terhadap lebih 625,000 individu mendapati obesiti, obesiti abdomen dan berat badan berlebihan antara faktor utama yang dikaitkan dengan kewujudan serentak hipertensi, diabetes dan dislipidemia.
Apabila gula darah kekal tinggi untuk tempoh lama, kerosakan boleh berlaku pada salur darah dan pelbagai organ termasuk buah pinggang.
Buah pinggang memainkan peranan penting mengawal tekanan darah. Apabila fungsinya mula terjejas akibat diabetes, risiko hipertensi juga boleh meningkat.
Sebab itulah diabetes dan tekanan darah tinggi begitu kerap ditemui pada pesakit yang sama. Satu meta-analisis pada 2025 menyatakan hipertensi berlaku pada lebih dua pertiga individu dengan diabetes dan kombinasi tersebut meningkatkan risiko penyakit kardiovaskular dengan ketara.
Dalam masa sama, diabetes sering hadir bersama corak lipid yang tidak sihat, termasuk paras trigliserida yang lebih tinggi dan perubahan pada kolesterol yang meningkatkan risiko aterosklerosis.
Bayangkan salur darah sebagai sistem paip tubuh.
Tekanan darah yang terlalu tinggi memberikan tekanan berulang kepada dinding salur darah. Kolesterol LDL yang berlebihan pula boleh menyumbang kepada pembentukan plak pada dinding arteri.
Apabila proses tersebut berlaku bertahun-tahun, arteri boleh menjadi semakin sempit dan keras. Jika aliran darah ke jantung terganggu, risiko serangan jantung meningkat. Jika saluran darah ke otak tersumbat atau pecah, strok boleh berlaku.
Diabetes menambah satu lagi lapisan risiko kerana paras gula tinggi turut merosakkan lapisan salur darah.
Sebab itulah mempunyai ketiga-tiga masalah secara serentak bukan sekadar bermaksud seseorang mempunyai “tiga penyakit”. Kesannya boleh saling memperkuat.
Kajian prospektif yang diterbitkan pada 2025 mendapati semakin banyak faktor awal seperti pradiabetes, prahipertensi dan gangguan lipid wujud bersama, semakin meningkat risiko seseorang mengalami penyakit kardiovaskular. Setiap tambahan satu faktor dikaitkan dengan peningkatan risiko penyakit kardiovaskular sekitar 16 peratus dalam populasi kajian tersebut.
Ketiga-tiga penyakit ini boleh berkembang secara senyap.
Seseorang boleh mempunyai tekanan darah atau kolesterol tinggi tanpa rasa sakit. Diabetes pada peringkat awal juga mungkin tidak menunjukkan simptom jelas.
Dalam NHMS 2023, 5.9 peratus orang dewasa didapati mempunyai paras gula tinggi tetapi tidak mengetahui mereka menghidap diabetes. Bagi hipertensi, 11.9 peratus tidak mengetahui tekanan darah mereka tinggi, manakala 18.1 peratus mempunyai kolesterol tinggi tanpa mengetahuinya.
Ini antara sebab pemeriksaan kesihatan berkala menjadi penting, walaupun seseorang berasa sihat.
Ya, itu langkah yang munasabah.
Jika seseorang sudah didiagnosis dengan diabetes, doktor biasanya turut memberi perhatian kepada tekanan darah, profil lipid, berat badan dan risiko kardiovaskular secara keseluruhan. Pendekatan yang sama relevan bagi mereka yang mempunyai hipertensi atau kolesterol tinggi.
Ia bukan kerana satu penyakit semestinya menyebabkan dua yang lain, tetapi kerana faktor risiko dan komplikasinya banyak bertindih.
Kajian dan garis panduan terkini turut menunjukkan bahawa pengawalan tekanan darah dalam kalangan pesakit diabetes boleh mengurangkan risiko kejadian kardiovaskular termasuk strok.
BACA: Larian Di Kawasan Terbuka Ketika Jerebu, Selamat Atau Berisiko Tinggi?
Istilah “3 serangkai” mungkin membuatkan kita membayangkan masalah hanya menjadi serius apabila ketiga-tiganya sudah muncul.
Hakikatnya, satu sahaja sudah cukup untuk diberikan perhatian.
Berita baiknya, langkah pencegahan bagi ketiga-tiga keadaan juga banyak bertindih. Menjaga berat badan, aktif bersenam, mengurangkan makanan ultra-proses, mengawal pengambilan gula dan lemak tepu, tidak merokok serta menjalani pemeriksaan berkala boleh membantu mengurangkan risiko.
Kerana apabila melibatkan penyakit 3 serangkai, matlamat terbaik bukan menunggu ketiga-tiganya muncul sebelum bertindak. Lebih awal satu faktor risiko dikenal pasti dan dikawal, lebih banyak peluang untuk melindungi jantung, otak, buah pinggang dan salur darah untuk jangka panjang.
